Թվային գաղութատիրություն. ինչպե՞ս են ալգորիթմները վերափոխում աշխարհը և ինչո՞ւ է Հայաստանին անհրաժեշտ «տեխնո-ինքնիշխանության» ռազմավարություն

Մի դարաշրջանում, երբ թվային տեխնոլոգիաները արագորեն փոխակերպում են քաղաքական և սոցիալական լանդշաֆտը, մենք ավելի ու ավելի հաճախ ենք հարց տալիս. ո՞վ է իրականում որոշում մեր ընտրության սահմանները։ Արթուր Իշխանյանը հետազոտող է, ում աշխատանքները այնպիսի հեղինակավոր հանդեսներում, ինչպիսիք են Frontiers-ը, Ethics and Information Technology-ն և Discover Artificial Intelligence-ը, լույս են սփռում թվային իշխանության թաքնված մեխանիզմների վրա։ Այսօր մենք խոսում ենք այն մասին, թե ինչո՞ւ է «տեխնոլոգիական առաջընթաց» տերմինը հաճախ թաքցնում «թվային գաղութատիրությունը», և ի՞նչ պետք է անի Հայաստանը, որպեսզի չդառնա օտար ալգորիթմական մանիպուլյացիաների պասիվ օբյեկտ։

Պարո՛ն Իշխանյան, այսօր արհեստական բանականությունը (ԱԲ) հաճախ ներկայացվում է որպես զարգացման գործիք, սակայն Ձեր աշխատանքներում Դուք այն անվանում եք «իշխանության նոր ձև»։ Ինչո՞ւ եք համարում անհրաժեշտ քանդել այս տեխնո-լավատեսական առասպելը։

Որովհետև ենթակառուցվածքը երբեք չեզոք չէ։ Երբ մենք խոսում ենք ԱԲ-ի մասին, պետք է հասկանանք՝ սա պարզապես «խելացի հաշվիչ» չէ, այլ ճարտարապետություն, որը կոդավորում է սոցիալական հարաբերությունները։ Իմ հետազոտություններում ես ցույց եմ տալիս, թե ինչպես թվային հարթակները՝ օրինակ՝ VR տարածություններում կամ սոցիալական ցանցերում, ստեղծում են պայմաններ, որտեղ իրականության ընկալումը կառուցվածքավորվում է կոդի միջոցով։

Եթե նախկինում իշխանությունը լեգիտիմացվում էր ինստիտուտների և հասարակական պայմանագրի միջոցով, ապա այսօր այն «ներկարվում» է ալգորիթմների մեջ։ Սա ճարտարապետության միջոցով կառավարում է. դուք կարող եք նույնիսկ չգիտակցել, որ ձեր ընտրությունը սահմանափակվել է, քանի որ համակարգը ձեզ «հուշել է» առավել հավանական տարբերակը։ Ethics and Information Technology-ում հրապարակված իմ աշխատանքներում ես սա հետազոտում եմ որպես «ճանաչողական գաղութացման» ձև։ Մենք օ