Աստղագետների միջազգային խումբը բացահայտել է վերջին տարիների ամենաարտասովոր տիեզերական ազդանշաններից մեկի՝ երկարապարբերական ռադիոտրանզիենտների բնույթը: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Nature Astronomy ամսագրում:
Խորհրդավորություն, որը տևեց մի քանի տարի
Առաջին անգամ նման օբյեկտները ուշադրություն գրավեցին 2022 թվականին, երբ հայտնաբերվեց մի աղբյուր, որը հզոր ռադիոբռնկումներ էր արձակում յուրաքանչյուր 18 րոպեն մեկ: Նման վարքագիծը չէր համապատասխանում աստղագիտական օբյեկտների հայտնի դասերից ոչ մեկին: Այդ ժամանակից ի վեր հայտնաբերվել էին մի քանի նմանատիպ աղբյուրներ, սակայն դրանց ծագումը մնում էր հանելուկ:
Բացահայտման բանալին դարձավ ASKAP J1745-5051 օբյեկտը: Այն ռադիոբռնկումներ է արձակում յուրաքանչյուր 81 րոպեն մեկ: Նույն ռիթմով գրանցվել են նաև ռենտգենյան բռնկումներ՝ NASA-ի Swift և Einstein Probe տիեզերական աստղադիտարանների օգնությամբ:
Ինչ են հայտնաբերել գիտնականները
Դիտարկումները ցույց են տվել, որ աղբյուրն իրենից ներկայացնում է սերտ կրկնակի աստղային համակարգ՝ կազմված սպիտակ թզուկից և կարմիր թզուկից:
Սպիտակ թզուկն օժտված է հզոր մագնիսական դաշտով և աստիճանաբար ձգում (կլանում) է ընկերակից աստղի նյութը: Սպիտակ թզուկի մակերևույթի վրա ընկնելիս նյութը տաքանում է մինչև միլիոնավոր աստիճաններ, ինչն էլ առաջացնում է ռենտգենյան ճառագայթում: Ռադիոբռնկումները, հեղինակների կարծիքով, առաջանում են երկու աստղերի հզոր մագնիսական դաշտերի փոխազդեցության և լիցքավորված մասնիկների արագացման պատճառով:
«Մենք առաջին անգամ ենք դիտարկում մի համակարգ, որտեղ միաժամանակ երևում են և՛ երկու աստղերը, և՛ նյութի ակրեցիայի (կլանման) բուն գործընթացը»,— նշել է աշխատանքի համահեղինակը:
Բացահայտման նշանակությունը
ASKAP J1745-5051-ը միավորում է այնպիսի հատկանիշներ, որոնք նախկինում առանձին-առանձին դիտվել էին տարբեր երկարապարբերական ռադիոտրանզիենտների մոտ՝ պարբերական ռադի
Nature Astronomy
«Nature Astronomy»-ը գիտական ամսագիր է, որը հրատարակվում է Springer Nature-ի կողմից 2017 թվականից: Այն նվիրված է աստղագիտության, աստղաֆիզիկայի և մոլորակային գիտությունների ոլորտում բարձրորակ հետազոտությունների հրապարակմանը: Ամսագիրը արագ ճանաչում է ձեռք բերել և համարվում է առաջատար միջազգային գիտական ամսագրերից մեկը:
ASKAP J1745-5051
ASKAP J1745-5051-ը Ավստրալիայի ASKAP ռադիոյաստղադիտակի կողմից հայտնաբերված հազվագյուտ ռադիոպուլսար է, որը գտնվում է Ծիր Կաթինի կենտրոնին մոտ։ Այն յուրահատուկ է նրանով, որ ունի ծայրահեղ դանդաղ պտույտի արագություն՝ մոտ 1.3 ժամվա ընթացքում մեկ պտույտ, ինչը դարձնում է այն ամենադանդաղ պուլսարներից մեկը, որը երբևէ հայտնաբերվել է։ Նրա գոյությունը մարտահրավեր է նետում պուլսարների ձևավորման և էվոլյուցիայի մասին գոյություն ունեցող տեսություններին՝ ցույց տալով, որ նման օբյեկտները կարող են գոյատևել ավելի երկար ժամանակ, քան նախկինում ենթադրվում էր։
Swift
«Սվիֆթ»-ը (Swift) ամերիկյան փոփ երգչուհի Թեյլոր Սվիֆթի երկրպագուների խմբի ոչ պաշտոնական անվանումն է, որը ձևավորվել է 2000-ականների կեսերին՝ նրա կարիերայի սկզբնական շրջանում: Թեյլոր Սվիֆթը, ծնված 1989 թվականին, դարձավ համաշխարհային երաժշտական երևույթ՝ շնորհիվ իր անձնական տեքստերի և ժանրային բազմազանության, իսկ «Սվիֆթի» անդամները հայտնի են իրենց հավատարմությամբ և ակտիվ աջակցությամբ համերգների ու սոցիալական ցանցերում:
Einstein Probe
Այնստեյն Պրոբը (Einstein Probe) չինական-եվրոպական համատեղ տիեզերական աստղադիտարան է, որը նախատեսված է ռենտգենյան ճառագայթման միջոցով տիեզերական անցողիկ երևույթների, ինչպիսիք են գերնոր աստղերի պայթյունները և սև խոռոչների ակտիվությունը, հայտնաբերման համար: Այն գործարկվել է 2024 թվականի հունվարին՝ օգտագործելով նորարարական «Լոբսթեր Այ» (Lobster Eye) օպտիկական տեխնոլոգիան, որը թույլ է տալիս միաժամանակ դիտել երկնքի մեծ տարածքներ: Այս առաքելությունը կոչված է շարունակելու Ալբերտ Այնշտայնի հարաբերականության տեսության փորձարկումները և ուսումնասիրելու տիեզերքի ամենադինամիկ օբյեկտները:
