«Վայրագ են», «հեշտ զիջում ենք», «նոր չէ»․ հարցում՝ Արցախի վտանգված մշակույթի մասին

«Վայրագ են», «հեշտ զիջում ենք», «նոր չէ»․ հարցում՝ Արցախի վտանգված մշակույթի մասին

Մշակութային ժառանգության հարցերով զբաղվող տարբեր կազմակերպություններ պարբերաբար ահազանգում են Արցախի հայկական եկեղեցիների և մշակութային կոթողների ոչնչացման կամ խեղաթյուրման մասին։ Հայոց ցեղասպանության 111-րդ տարելիցին ընդառաջ՝ ապրիլի 21-ին հայտնի էր դարձել, որ հիմնահատակ Ստեփանակերտի Աստվածամոր Հովանու և Սուրբ Հակոբ եկեղեցիները։ Ապրիլի 28-ին ադրբեջանցիները Մարտունու Սուրբ Ներսես Մեծ եկեղեցու գմբեթի խաչը։ Տարատեսակ գրությամբ պաստառներով նրանք նաև հայտնվել են «Մենք ենք, մեր սարերը» կամ ժողովրդին հայտնի «Տատիկ-պապիկ»-ի հուշարձանի դիմաց՝ հայտարարելով այն քանդելու մտադրության մասին։ Դեռևս 2023 թվականին հեղինակավոր Times պարբերականն Լեռնային Ղարաբաղում հայկական ժառանգության ոչնչացման սպառնալիքի մասին՝ միջազգային հանրության անգործության պայմաններում։ Armenia Today-ը հարցում է անցկացրել Երևանում պարզելու՝ ի՞նչ վերաբերմունք ունի կատարվածի նկատմամբ հասարակությունը։ Հարցմանը մասնակցած քաղաքացիներից շատերը կատարվածի համար մեղավոր և պատասխանատու են համարել հայ հասարակությանը և մտահոգված են Արցախի հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացման խնդրով։ Նրանք կարծում են, որ համախմբված չլինելու հետևանքն է այն, ինչը կատարվեց և հիմա էլ կատարվում է Արցախում։

«Ժողովուրդն է մեղավոր, որովհետև միասնական չէ։ Բաժանված են տարբեր խմբերի, փոխանակ մտածեն հողի մասին, որը շատ դժվար ենք ձեռք բերել, բայց հիմա շատ հեշտ զիջել ենք»,- մտահոգվել է քաղաքացիներից մեկը։

Հարցվածներից որոշների կարծիքով՝ քաղաքացիներն ի վիճակի չեն պայքարել կամ փորձել կարգավորել այս հարցը, քանի որ այն պետության գործառույթն է։ Նրանց կարծիքով՝ բավարար ջանքեր չեն գործադրվում այդ ուղղությամբ։

«Պատասխանատուն մեր երկրի ղեկավարությունն է։ Ոչ մի բան չի արվում, լուռ հետևում են, թե ինչպես է վերանում մեր նախնիների թողած ժառանգությունը»,- կարծիք է հայտնել քաղաքացին։

Մի մասն էլ կարծում է, որ գոյություն ունեն համապատասխան միջազգային կառույցներ, որոնք էլ պետք է զբաղվ

Արցախ

Արցախը (Լեռնային Ղարաբաղ) պատմական հայկական մարզ է, որը հարուստ է մշակութային և կրոնական ժառանգությամբ։ Այն հայտնի է իր միջնադարյան վանքերով, ամրոցներով և բնական գեղեցկությամբ, մասնավորապես՝ Գանձասարի վանքով։ Պատմականորեն Արցախը եղել է Մեծ Հայքի թագավորության կազմում, իսկ հետագայում դարձել է հայ ժողովրդի պայքարի խորհրդանիշ իր ինքնորոշման համար։

Ստեփանակերտ

Ստեփանակերտը Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղ) մայրաքաղաքն է, որը հիմնադրվել է 19-րդ դարում՝ սկզբում որպես Վարանդա գյուղի մոտ գտնվող փոքրիկ բնակավայր: 1923 թվականին այն վերանվանվել է հայ բոլշևիկ առաջնորդ Ստեփան Շահումյանի պատվին, իսկ 1990-ականների Արցախյան ազատագրական պատերազմից հետո դարձել է Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաքը: Քաղաքը հայտնի է իր մարտական պատմությամբ և մշակութային կենտրոններով, ինչպիսիք են Արցախի պետական թանգարանը և Վերածննդի հրապարակը:

Աստվածամոր Հովանու եկեղեցի

Աստվածամոր Հովանու եկեղեցին գտնվում է Հայաստանի Արագածոտնի մարզում՝ Բյուրական գյուղում: Այն կառուցվել է 10-րդ դարում և համարվում է միջնադարյան հայկական ճարտարապետության նշանավոր հուշարձան: Եկեղեցին հայտնի է իր յուրահատուկ գմբեթով և պատերի վրա պահպանված հին արձանագրություններով:

Սուրբ Հակոբ եկեղեցի

Սուրբ Հակոբ եկեղեցին գտնվում է Թբիլիսիի հայկական թաղամասում և կառուցվել է 17-րդ դարում։ Այն նվիրված է Սուրբ Հակոբ Մծբնացուն և հանդիսանում է վրաց մայրաքաղաքի հայ համայնքի կարևոր հոգևոր կենտրոններից մեկը։ Եկեղեցին իր պատմության ընթացքում բազմիցս վերանորոգվել է և պահպանում է հայկական ճարտարապետական ավանդույթները։

Մարտունի

Մարտունին քաղաք է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում՝ Սևանա լճի ափին, որը պատմականորեն հայտնի է եղել որպես Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի մի մաս։ Այն հիմնադրվել է 19-րդ դարում, իսկ 1920-ական թվականներին վերանվանվել է խորհրդային հեղափոխական Ալեքսանդր Մյասնիկյանի պատվին, որի կեղծանունն էր «Մարտունի»։ Այսօր այն կարևոր մշակութային և զբոսաշրջային կենտրոն է՝ շրջապատված գեղեցիկ բնապատկերներով ու պատմամշակութային հուշարձաններով։

Սուրբ Ներսես Մեծ եկեղեցի

Սուրբ Ներսես Մեծ եկեղեցին գտնվում է Երևանի Շենգավիթ համայնքում և կառուցվել է 1996-2000 թվականներին՝ ի հիշատակ Հայ Առաքելական Եկեղեցու մեծ հայրապետի՝ Սուրբ Ներսես Մեծի: Այն նվիրված է 4-րդ դարի հայ կաթողիկոսին, ով հայտնի է իր բարեգործական գործունեությամբ և եկեղեցական բարեփոխումներով: Եկեղեցին ունի յուրահատուկ ճարտարապետություն՝ զուգորդված հայկական ավանդական ոճի տարրերով:

Մենք ենք, մեր սարերը

«Մենք ենք, մեր սարերը» (հայտնի նաև որպես «Տատիկն ու պապիկը») քանդակագործական հուշարձան է, որը գտնվում է Ստեփանակերտում՝ Արցախի Հանրապետության խորհրդարանի շենքի դիմաց: Այն ստեղծվել է 1967 թվականին՝ քանդակագործ Սարգիս Բաղդասարյանի կողմից, և խորհրդանշում է արցախցիների արմատական կապը հայրենի հողի հետ, ինչպես նաև նրանց անկոտրում ոգին ու ավանդական կենսակերպը:

Տատիկ-պապիկ

«Տատիկ-պապիկ» տերմինը վերաբերում է տարեց մարդկանց՝ պապիկին և տատիկին, որոնք ավանդաբար ընտանիքի հարգված անդամներն են հայկական մշակույթում: Նրանք հաճախ փոխանցում են ընտանեկան պատմություն, ավանդույթներ և իմաստություն սերունդներին: Այս կերպարը խորհրդանշում է սեր, խնամք և կապը նախնիների հետ, ինչը կարևոր դեր ունի հայկական մշակութային ժառանգության պահպանման գործում:

Լեռնային Ղարաբաղ

Լեռնային Ղարաբաղը (Արցախ) պատմական հայկական տարածք է, որը դարեր շարունակ եղել է հայ մշակույթի և պետականության կարևոր կենտրոն։ Խորհրդային տարիներին այն հռչակվել է ինքնավար մարզ, իսկ 1990-ականների Ղարաբաղյան պատերազմից հետո հռչակել է իր անկախությունը, թեև միջազգայնորեն ճանաչվել է որպես Ադրբեջանի մաս։ 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի ռազմական գործողությունից հետո տարածքը լիովին անցել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, իսկ հայ բնակչությունը հիմնականում լքել է այն։

Երևան

Երևանը Հայաստանի մայրաքաղաքն է՝ հարուստ պատմությամբ, որը սկսվում է մ.թ.ա. 8-րդ դարից՝ Էրեբունի ամրոցի հիմնադրումից։ Այն քաղաք է, որը համատեղում է հնագույն ճարտարապետությունը ժամանակակից կառույցների հետ, ինչպիսիք են Կասկադը և Մատենադարանը։ Երևանը հայտնի է նաև իր յուրահատուկ վարդագույն տուֆից կառուցված շենքերով և հյուրընկալ մթնոլորտով։

Armenia Today

«Արմենիա Թուդեյ»-ը Հայաստանի մասին տեղեկատվական հարթակ է, որը լուսաբանում է երկրի ներկա իրավիճակը, մշակույթն ու պատմությունը։ Այն հիմնադրվել է 2014 թվականին՝ նպատակ ունենալով համաշխարհային հանրությանը ներկայացնել Հայաստանի ժամանակակից զարգացումները, զբոսաշրջային վայրերն ու ազգային արժեքները։ Հարթակը ակտիվորեն անդրադառնում է նաև պատմական իրադարձություններին, ինչպիսիք են Հայոց ցեղասպանությունն ու Արցախյան հակամարտությունը։