Պետական տվյալներն ամպում․ որտե՞ղ է անցնում արդյունավետության և ռիսկերի միջև սահմանը

Մեկ տարի առաջ՝ 2025 թվականի հունիսի 14-ին, Հայաստանի կառավարությունը որոշում ընդունեց ներդնել «Cloud first» («Ամպն՝ առաջնային») քաղաքականությունը, որը ենթադրում է պետական մարմինների անցում տվյալների պահպանման և մշակման ամպային ենթակառուցվածքներին՝ ավանդական սերվերային լուծումների փոխարեն։ Նախաձեռնությունն ի սկզբանե քննարկումների թեմա դարձավ տնտեսման և կիբերանվտանգության հարցերի միջև հավասարակշռության վերաբերյալ։ Մեկ տարի անց հարցը կրկին դարձել է ակտիվ քննարկման առարկա՝ հայկական առաջին ռազմաարդյունաբերական RISE-2026 ցուցահանդեսի շրջանակներում կազմակերպված պանելային քննարկումների ժամանակ:

Հարցն ամպը չէ՞, այլ դրա գտնվելու վայրը

Հայաստանի Կենտրոնական բանկի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և կիբերանվտանգության ստորաբաժանման տնօրեն Կոմիտաս Ստեփանյանի գնահատմամբ՝ գլխավոր հարցն այն է, թե հատկապես որտեղ են տեղակայվում տվյալները և ով է վերահսկում ենթակառուցվածքը։ Ստեփանյանը հորդորեց ուշադրություն դարձնել Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի հետազոտություններին ու հրապարակումներին, որոնք նվիրված են ամպային ծառայություններ մատուցող համաշխարհային խոշորագույն ընկերություններին և հիպերսքեյլերներին (hyperscalers)։

Նա հիշեցրեց, որ ժամանակակից տվյալների մշակման կենտրոնները (դատա-կենտրոններ) օգտագործում են տվյալների ռեպլիկացիայի (կրկնօրինակման) մեխանիզմներ տարբեր երկրների միջև։ Արդյունքում՝ նույնիսկ եթե պատվիրատուն կարծում է, թե իր տվյալները գտնվում են կոնկրետ իրավազորության (յուրիսդիկցիայի) ներքո, պրակտիկայում պատճենները կարող են պահվել նաև այլ պետություններում։ «Երբ դուք տվյալները տեղադրում եք ամպում, դուք միշտ չէ, որ կարող եք երաշխավորել, որ դրանք ֆիզիկապես գտնվում են միայն այն երկրում, որը նշված է պայմանագրում»,— նշել է փորձագետը։

Որպես օրինակ նա բերեց Մերձավոր Արևելքում վերջին ռազմական բախումների իրադարձությունները, երբ դատա-կենտրոնների օբյեկտների վրա հարձակումներից հետո ամպային խոշոր պրովայդերները սկսեցին օպեր