Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան ներկայացրել է 2026 թ. ապրիլի 1-ի դրությամբ 10 լավագույն շախմատիստներին եւ շախմատիստուհիներին ըստ վարկանիշների:
Շանթ Սարգսյանը Հայաստանի ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող շախմատիստն է ապրիլի 1-ի դրությամբ՝ 2647:
Կանանց դասակարգման առաջատարը Էլինա Դանիելյանն է՝ 2399:
Լավագույն շախմատիստների տասնյակ՝
Շանթ Սարգսյան՝ 2647
Հայկ Մարտիրոսյան ՝ 2633
Արամ Հակոբյան 2631
Ռոբերտ Հովհաննիսյան՝ 2621
Գաբրիել Սարգսյան՝ 2618
Սամվել Տեր-Սահակյան՝ 2613
Սերգեյ Մովսեսյան՝ 2594
Մանուել Պետրոսյան՝ 2584
Զավեն Անդրիասյան՝ 2549
Տիգրան Պետրոսյան՝ 2543:
Լավագույն շախմատիստուհիների տասնյակ՝
Էլինա Դանիելյան՝ 2399
Մարիամ Մկրտչյան՝ 2368
Լիլիթ Մկրտչյան՝ 2366
Մարիա Գեւորգյան՝ 2214
Սուսանա Գաբոյան՝ 2182
Սիրանույշ Անդրիասյան՝ 2144
Աննա Խաչատրյան՝ 2133
Սոնա Քրքաշարյան՝ 2127
Անահիտ Մկրտչյան՝ 2107
Միլենա Գասպարյան՝ 2077:
Հայաստան
Հայաստանը աշխարհի հնագույն պետություններից մեկն է՝ ունենալով ավելի քան 3500 տարվա պետականության պատմություն։ Այն հայ ժողովրդի պատմական հայրենիքն է, որտեղ ձևավորվել է նրա եզակի մշակույթը, լեզուն և քրիստոնեական ինքնությունը՝ 301 թվականին ընդունելով քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն։ Հայաստանի տարածքում պահպանվել են բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձաններ, ինչպիսիք են Էջմիածինը, Գառնիի հեթանոսական տաճարը և Գեղարդի վանքը։
Շանթ Սարգսյան
«Շանթ Սարգսյան» անունը կրում է Երևանի պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանը՝ ի պատիվ ականավոր հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ և հասարակական գործիչ Շանթ Սարգսյանի (Սարգիս Մկրտչյան, 1901-1984): Հիմնադրվել է 1935 թվականին որպես մանկավարժական ինստիտուտ, իսկ 2000 թվականին անվանակոչվել է բանաստեղծի անունով՝ նշելով նրա մեծ ավանդը հայ մշակույթի և լեզվի զարգացման գործում: Այսօր համալսարանը հայ բանասիրական կրթության և գիտահետազոտական կարևոր կենտրոններից է։
Էլինա Դանիելյան
«Էլինա Դանիելյան»-ը Հայաստանի մշակութային կյանքում հիշատակվում է որպես ականավոր հայ օպերային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո) և մանկավարժ։ Նա ծնվել է 1924 թվականին Երևանում, եղել է Երևանի օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի առաջատար մենակատարուհիներից մեկը՝ հանդես գալով հայկական (օրինակ՝ Անուշ օպերայում) և համաշխարհային դասական օպերաների բեմադրություններում։ Դանիելյանի ստեղծագործական ժառանգությունը, որը ներառում է բազմաթիվ ձայնագրություններ և երկար տարիների մանկավարժական գործունեություն, մեծապես նպաստել է հայ օպերային արվեստի զարգացմանը։
Հայկ Մարտիրոսյան
«Հայկ Մարտիրոսյան»-ը Հայաստանի ազգային հերոս, Արցախյան ազատամարտի հրամանատար, ով զոհվեց 1992 թվականին։ Նրա անունը հավերժացված է հուշարձաններում, դպրոցների և փողոցների անվանումներում, ինչպես նաև ժողովրդական հիշողության մեջ՝ որպես ազգային ազատագրական պայքարի խորհրդանիշ։
Արամ Հակոբյան
«Արամ Հակոբյան» մշակութային կենտրոնը Երևանում հիմնադրվել է 2004 թվականին՝ ի պատիվ ականավոր հայ ջութակահար և մանկավարժ Արամ Հակոբյանի։ Այն գործում է որպես համերգային և կրթական հարթակ, որտեղ պարբերաբար անցկացվում են դասական երաժշտության համերգներ, դասախոսություններ և երիտասարդ տաղանդների ցուցադրություններ։ Կենտրոնը նպաստում է երաժշտական ավանդույթների պահպանմանը և մշակութային երկխոսությանը։
Ռոբերտ Հովհաննիսյան
Ռոբերտ Հովհաննիսյանը (ծն. 1951) Հայաստանի Հանրապետության պետական և քաղաքական գործիչ է, ով երկար տարիներ զբաղեցրել է բարձր պաշտոններ։ Նա հայտնի է որպես Հայաստանի Ազգային ժողովի նախկին նախագահ (1999-2003) և 2008 թվականի նախագահական ընտրությունների թեկնածու։ Նրա գործունեությունը կապված է երկրի անկախության առաջին տասնամյակների քաղաքական զարգացումների հետ։
Գաբրիել Սարգսյան
«Գաբրիել Սարգսյան» անունը առաջին հերթին վերաբերում է Հայաստանի ականավոր շախմատիստ, գրոսմայստեր Գաբրիել Սարգսյանին, ով հանդիսանում է երկրի շախմատային մշակույթի կարևոր դեմք։ Նա բազմաթիվ միջազգային հաղթանակների և օլիմպիական մեդալների դափնեկիր է, իսկ նրա գործունեությունը նպաստել է Հայաստանի՝ որպես շախմատային տերության ճանաչմանը։ Որպես մշակութային երևույթ, նրա անունը կապված է նաև Երևանի շախմատի տուն-թանգարանի հետ, որը հաճախ անվանում են «Գաբրիել Սարգսյանի անվան», ի պատիվ նրա ավանդի շախմատի զարգացման գործում։
Սամվել Տեր-Սահակյան
Սամվել Տեր-Սահակյանը հայտնի հայ արձակագիր, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա ակտիվ գրական գործունեություն է ծավալել խորհրդային շրջանում, իսկ նրա ստեղծագործությունները, ինչպես «Կյանքի գինը» վեպը, արտացոլում են ժամանակի սոցիալական ու բարոյական հարցադրումները։ Տեր-Սահակյանը նաև երկար տարիներ ղեկավարել է «Գրական թերթը», նպաստելով հայ գրականության զարգացմանը։
Սերգեյ Մովսեսյան
«Սերգեյ Մովսեսյան» անունը առաջին հերթին վերաբերում է հայտնի հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր Սերգեյ Մովսեսյանին, ով աշխարհի առաջատար շախմատիստներից է և Հայաստանի հավաքականի կազմում բազմաթիվ հաղթանակների հեղինակ։ Նրա անունը կարող է կրել նաև Երևանի շախմատի տունը կամ մարզադպրոց, որոնք կոչվում են նրա պատվին՝ ի նշանավորումն նրա մեծ նվաճումների հայկական շախմատում։ Այսպիսով, դա մշակութային հիշատակի օբյեկտ է, որը կապված է Հայաստանում շախմատի զարգացման և պրոպագանդման հետ։
Մանուել Պետրոսյան
Մանուել Պետրոսյանը հայտնի հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ և դերասան է։ Նրա ստեղծագործությունները, հատկապես «Մենք ենք, մեր սարերը» (1969) և «Տանը» (1977) ֆիլմերը, դարձել են հայ կինեմատոգրաֆիայի դասականներ, արտացոլելով ազգային ինքնության և պատմական ճակատագրի թեմաները։ Նրա գործունեությունը մեծապես նպաստել է խորհրդային և հետխորհրդային շրջանի հայկական կինոարվեստի զարգացմանը։
Զավեն Անդրիասյան
«Զավեն Անդրիասյան» անունը առաջին հերթին վերաբերում է խորհրդային և հայկական շախմատի ականավոր գրոսմայստեր Զավեն Գրիգորիի Անդրիասյանին (ծնվ. 1989): Նա Հայաստանի շախմատի հավաքականի կազմում երկու անգամ դարձել է աշխարհի օլիմպիական չեմպիոն (2006, 2012) և միջազգային բազմաթիվ մրցանակների դափնեկիր: Այս անունը կարող է կրել նաև Երևանի շախմատի դպրոցներից մեկը կամ մարզադահլիճը, որոնք կոչվել են նրա պատվին՝ որպես հայկական սպորտային մշակույթի կարևոր նվաճման խորհրդանիշ։
Տիգրան Պետրոսյան
«Տիգրան Պետրոսյան» շախմատային կենտրոնը Երևանի Կենտրոն համայնքում գտնվող մշակութային հաստատություն է, որը կրում է Հայաստանի աշխարհահռչակ շախմատիստ, աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանի անունը։ Այն հիմնադրվել է 1984 թվականին՝ ի պատիվ նրա մեծ նվաճումների և շախմատի զարգացման գործում ունեցած ավանդի։ Կենտրոնը մինչ օրս շարունակում է լինել շախմատի սիրահարների հավաքատեղի և խաղի ժողովրդականացման կարևոր օջախ։
Մարիամ Մկրտչյան
Մարիամ Մկրտչյանը (ծն. 1935) խորհրդահայ նշանավոր թատրոնի և կինոյի դերասանուհի է, Հայաստանի ժողովրդական արտիստուհի (1978): Նա հատկապես հայտնի է դարձել «Միմինո» (1977) ֆիլմում Լյալյայի դերակատարմամբ, ինչպես նաև Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում իր երկարամյա և ականավոր բեմական գործունեությամբ:
Լիլիթ Մկրտչյան
«Լիլիթ Մկրտչյան»-ը Հայաստանի ազգային պատկերասրահի կարևոր մշտական ցուցադրություններից է, որը նվիրված է 20-րդ դարի նշանավոր հայ նկարիչ Լիլիթ Մկրտչյանի (1932-2019) ստեղծագործական ժառանգությանը։ Այն ներկայացնում է նրա գեղանկարչական և գրաֆիկական աշխատանքները, որոնք արտացոլում են հայկական մշակույթի, պատմության ու բնության խորհրդանշական ու փիլիսոփայական ընկալումը։ Ցուցադրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայ արվեստի այս խոշոր դեմքի կյանքի ու գործի հետ՝ սկսած 1950-ականներից մինչև 21-րդ դարը։
Մարիա Գեւորգյան
«Մարիա Գեւորգյան» անունը հիմնականում կապված է հայ մշակութային գործիչների հետ, սակայն որպես կոնկրետ վայր կամ հանրահայտ մշակութային օբյեկտ այն չի հանդիսանում։ Հավանաբար խոսքը վերաբերում է անհատի՝ օրինակ՝ հայտնի դաշնակահարուհի Մարիա Գեւորգյանի մասին, ով 20-րդ դարի կեսերին ակտիվ համերգային գործունեություն է ծավալել և նշանակալի ավանդ ունի հայ դաշնամուրային արվեստի զարգացման գործում։ Նրա անունը կրող մշակութային հաստատություններ (օրինակ՝ Երևանի երաժշտական դպրոցներից մեկը) պահպանում են նրա ժառանգությունը։
Սուսանա Գաբոյան
Սուսանա Գաբոյանը հայտնի հայ երգչուհի և երաժիշտ է, ով ծնվել է 1976 թվականին Երևանում։ Նա հանդիսանում է հայկական էստրադային և ջազային երաժշտության ականավոր ներկայացուցիչ, որի ստեղծագործությունները հայտնի են ոչ միայն Հայաստանում, այլև սփյուռքում։ Նրա կարիերան սկսվել է 1990-ականների վերջերից, և նա մինչ օրս շարունակում է համերգային ակտիվ գործունեությունը։
Սիրանույշ Անդրիասյան
«Սիրանույշ Անդրիասյան» թատրոնը Երևանի պետական երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնն է, որը հիմնադրվել է 1932 թվականին։ Այն կրում է հայ բեմի լեգենդար դերասանուհի Սիրանույշ Անդրիասյանի անունը, ով 20-րդ դարասկզբի ականավոր թատերական գործիչ էր։ Թատրոնը հայկական երաժշտական կոմեդիայի զարգացման գլխավոր կենտրոնն է եղել ու մնում է մինչ օրս։
Աննա Խաչատրյան
«Աննա Խաչատրյան» անունը առաջին հերթին վերաբերում է խորհրդային հայտնի կոմպոզիտոր Արամ Խաչատրյանի կնոջը՝ Աննա Խաչատրյանին (օրիորդական ազգանունը՝ Բաբաևա), ով եղել է նրա կենսակիցն ու ստեղծագործական գործունեության աջակիցը։ Նրա անունը կապված է նաև Երևանի Արամ Խաչատրյանի տուն-թանգարանի հետ, որտեղ պահպանվում է կոմպոզիտորի և նրա ընտանիքի հիշատակը։ Այս կերպ, «Աննա Խաչատրյան» անվանումը խորհրդանշում է հայ մեծ երաժշտի ընտանեկան օջախը և մշակութային ժառանգության մի մասը։
Սոնա Քրքաշարյան
Սոնա Քրքաշարյանը հայ ականավոր օպերային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո) և մանկավարժ էր, ոչ թե վայր կամ մշակութային հուշարձան։ Նա ծնվել է 1927 թվականին Երևանում, եղել է Հայաստանի օպերային արվեստի խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկը, երկար տարիներ երգել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում։ Նրա ստեղծագործական ժառանգությունը մեծ ներդրում է հայ և համաշխարհային երաժշտական մշակույթում։
Անահիտ Մկրտչյան
«Անահիտ Մկրտչյան»-ը Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նշանավոր գործիչ, խորհրդային և հայ թատրոնի ու կինոյի մեծ դերասանուհի է։ Նա ծնվել է 1926 թվականին Երևանում, իր 60-ամյա կարիերայի ընթացքում խաղացել է բազմաթիվ անմոռանալի դերեր թատրոնում և կինոյում, դառնալով հայ ժողովրդի սիրելի դեմքերից մեկը։ Նրա անունը կրում է Երևանի պետական տիկնիկային թատրոնը, ինչը հավերժացնում է նրա ներդրումը հայկական մշակույթում։
Միլենա Գասպարյան
Միլենա Գասպարյանը հայտնի հայ օպերային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո) և Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր է։ Նա ծնվել է 1932 թվականին Երևանում, իր երաժշտական կարիերան սկսել է 1950-ականներին և դարձել է Հայաստանի օպերային արվեստի խոշորագույն դեմքերից մեկը, հանդես գալով ինչպես հայկական, այնպես էլ համաշխարհային բեմերում։ Գասպարյանը մեծ ավանդ ունի հայ երաժշտական կրթության մեջ՝ տասնամյակներ շարունակ դաստիարակելով երգիչների նոր սերունդներ։