Զարգացման անվան տակ Ադրբեջանը մշակութային ժառանգություն է ոչնչացնում Արցախում։
Զարգացման անվան տակ Ադրբեջանը մշակութային ժառանգություն է ոչնչացնում Արցախում։
Այսօր հայ գիտնականներն Արցախի ներկա վիճակի մասին տեղեկություններ վերցնում են միայն արբանյակային լուսանկարներից ու ադրբեջանական մեդիադաշտից. այլ հնարավորություն չկա: Նրանք հետեւում են Արցախի մշակութային ժառանգության ոչնչացման, վնասման դեպքերին, դրանք գրանցում ահազանգերի բաժնում, փորձում հասկանալ Ադրբեջանի վարած մշակութային քաղաքականության շերտերը: Գիտնականները սա անում են՝ ցավը սեղմելով, առանց հուզական դրսեւորումների, ակադեմիական անկողմնակալությամբ: Նրանց փաստագրական աշխատանքի արդյունքը հասնում է մինչեւ Հաագայի միջազգային դատարան, Եվրախորհդրարան:
Ի՞նչ է կատարվում Արցախում ներկայում, ի՞նչ մշակութային ժառանգություն է ոչնչացվում, ինչպե՞ս է ջնջվում հայկական հետքը, ի՞նչ մշակութային ժառանգություն ունենք Արցախում, եւ դրա հանդեպ ի՞նչ մշակութային քաղաքականություն է վարում Ադրբեջանը. այս եւ այլ հարցերի պատասխաններ են հետազոտում «Արցախի մշակութային ժառանգության մշտադիտարկում» ծրագրի անդամները:
Նախաձեռնություն, որի «հեղինակը» պատերազմն էր
44-օրյա պատերազմի առաջին օրերն էին: Պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ԵՊՀ մշակութաբանության ամբիոնի վարիչն իր ուսանողներից մի քանիսի հետ մեկնել էր Արցախ՝ այնտեղ գտնվող թանգարանային, հնագիտական հավաքածուներն անվտանգ վայր տեղափոխելու համար: Պրոֆեսորն ասում է՝ ոչ մեկի մտքով չէր անցնում, որ նման վախճան պետք է լիներ: Պատերազմից հետո, սակայն, պարզ էր, որ անհրաժեշտ է մշտադիտարկել Արցախի մշակութային ժառանգության վիճակը:
«Monument Watch-ի ստեղծման գաղափարի «հեղինակը» դարձավ հենց ինքը՝ 44-օրյա պատերազմը: Այնպես չէ, որ հատուկ միտք ունեինք, ուղղակի իրավիճակն այնպիսին էր, որ շատ հանկարծակի այդ ամենը տեղի ունեցավ»,- նշում է Monument Watch ծրագրի գիտական ղեկավարը:
Նախաձեռնության մասին զրուցել էին նաեւ 44-օրյայի ժամանակ Հայաստանում գտնվող Արեւելյան լեզուների եւ քաղաքակրթությունների ազգային ի
Արցախ
Արցախը պատմական հայկական տարածաշրջան է, որը ներկայումս մեծ մասում գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ։ Այն ունի հարուստ մշակութային ժառանգություն՝ ներառյալ հարյուրավոր հայկական վանքեր, խաչքարեր և ամրոցներ, որոնց թվում է հայտնի Գանձասարի վանքը (հիմնադրված 10-րդ դարում)։ Տարածաշրջանը երկար ժամանակ եղել է հայոց պետականության ու մշակույթի կարևոր կենտրոն, իսկ 20-րդ դարի վերջին տեղի ունեցած պատերազմի արդյունքում ձևավորվեց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը, որը 2023 թվականին լուծարվեց։
Հաագայի միջազգային դատարան
Հաագայի միջազգային դատարանը (Միջազգային արդարադատության դատարան) Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր դատական մարմինն է, որը հիմնադրվել է 1945 թվականին՝ ՄԱԿ-ի կանոնադրությամբ։ Այն գտնվում է Նիդերլանդների Հաագա քաղաքի Խաղաղության պալատում և հիմնականում վերաբերում է պետությունների միջև իրավական վեճերի կարգավորմանը։ Դատարանը հանդիսանում է իր նախորդի՝ Մշտական միջազգային դատարանի իրավահաջորդը, որն գործել է 1922-1946 թվականներին։
Եվրախորհդրարան
Եվրախորհրդարանը Եվրոպական Միության հիմնական օրենսդրական մարմինն է, որը ներկայացնում է Միության քաղաքացիներին։ Այն հիմնադրվել է 1958 թվականին որպես Եվրոպական տնտեսական համագործակցության ընդհանուր ժողով և ժամանակի ընթացքում վերածվել է ուղղակի ընտրվող խորհրդարանի՝ Մաաստրիխտի պայմանագրով (1993)։ Ներկայումս նստավայրերն են Ստրասբուրը (հիմնական նստաշրջաններ), Բրյուսելը (հանձնաժողովներ) և Լյուքսեմբուրգը (գրասենյակ)։
Ադրբեջան
«Ադրբեջան» տերմինը վերաբերում է Ադրբեջանի Հանրապետությանը, որը անկախ պետություն է Հարավային Կովկասում։ Պատմականորեն տարածքը եղել է տարբեր կայսրությունների (Օսմանյան, Պարսկական, Ռուսական) մաս, իսկ նրա մայրաքաղաք Բաքուն հայտնի է իր հնագույն բնակեցմամբ և նավթային բումով 19-20-րդ դարերում։ Մշակութային ժառանգությունը ներառում է միջնադարյան ամրոցներ, գորգերի արվեստը և մուղամ երաժշտական ավանդույթը։
ԵՊՀ
ԵՊՀ-ն (Երևանի Պետական Համալսարանը) Հայաստանի առաջին և առաջատար բարձրագույն ուսումնական հաստատությունն է։ Այն հիմնադրվել է 1919 թվականին՝ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության օրոք, և դարձել է ազգային գիտության ու կրթության գլխավոր կենտրոնը։ Այսօր համալսարանը շարունակում է պահպանել իր պատմական դերը՝ պատրաստելով բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներ։
Հայաստան
Հայաստանը աշխարհի հնագույն պետություններից մեկն է՝ ունենալով ավելի քան 3500 տարվա պետականության պատմություն և հարուստ մշակութային ժառանգություն։ Այն հայտնի է իր պատմական հուշարձաններով, ինչպիսիք են Էջմիածինը, Գառնիի հեթանոսական տաճարը և Գեղարդի վանքը, որոնք արտացոլում են երկրի քրիստոնեական ավանդույթները և հելլենիստական ազդեցությունները։ Հայաստանը առաջին երկիրն էր, որը 301 թվականին ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն, ինչը խորապես ձևավորեց նրա ինքնությունը և մշակույթը։
Արեւելյան լեզուների եւ քաղաքակրթությունների ազգային ինստիտուտ
«Արևելյան լեզուների և քաղաքակրթությունների ազգային ինստիտուտը» Հայաստանի կարևոր գիտահետազոտական և կրթական կենտրոն է, որը հիմնադրվել է 1971 թվականին։ Այն զբաղվում է Արևելքի լեզուների, պատմության, գրականության և մշակույթի ուսումնասիրությամբ՝ նպաստելով արևելագիտության զարգացմանը Հայաստանում և համաշխարհային մակարդակով։